X
تبلیغات
Biochem 4 life - غده پاراتیروئید

Biochem 4 life

بیوشیمی برای زندگی

غده پاراتیروئید

خلاصه:

کلسیم و فسفر ترکیبات بسیار با ارزشی در بدن انسان هستند و فقدن آن ها در بدن در دامنه ی محدودی کنترل می شود. افزایش و کاهش جزئی این ترکیبات خطرناک است. پاراتورمون یکی از عواملی است که می تواند غلظت این مواد را در خون تنظیم کند. پاراتورمون (PTH) هورمونی است که از غده پاراتیروئید ترشح می شود. این غدد به تعدد چهار عدد هستند و در کنار خلفی لوب های تیروئید قرار گرفته اند. عمل دو غده ی تیروئید و پاراتیروئید کاملاً مجزا می باشد. هورمون پاراتیروئید یک هورمون پروتئینی است که از ProPTH ساخته می شود. ProPTH هم از prepro PTH ساخته می شود.

در صورت کاهش مقدار  در خون، هورمون PTH افزایش می یابد. هم چنین ویتامین D نیز نقش مهمی در تنظیم فعالیت ژن PTH به عهده دارد.

پاراتورمون با تأثیر مستقیم بر استخوان و کلیه و از طریق عمل غیر مستقیم بر مخاط روده، غلظت کلسیم مایع خارج سلولی را تنظیم می کند. یون متقابل معمول برای کلسیم، فسفات می باشد. پاراتورمون کلیرانس کلیوی فسفات را افزایش می دهد و از پیدایش غلظت فوق اشباع کلسیم و فسفات در پلاسما جلوگیری می کند.

در اثر کمبود PTH هیپوپاراتیرویدسیم (کم کاری پاراتیروئید) به وجود می آید که سبب کاهش کلسیم یونیزه ی سرم و افزایش فسفات می گردد.

تولید بیش از حد PTH هیپرپاراتیروئیدسیم (پر کاری پاراتیروئید) نامیده می شود که باعث افزایش کلسیم خون می شود.

قسمت های بیوشیمیایی که با توجه به نتیجه ی آن ها می توان به شکاف غدد پاراتیروئید مشکوک شد عبارتند از: کلسیم تام و فسفر غیر ارگانیک

در بعضی موارد هم میزان هورمون پاراتورمون در خون سنجیده می شود.

معرفی غده پاراتیروئید از نظر آناتومی:

غدد پاراتیروئید یا غده تیره رنگ و کوچک به اندازه ماش هستند که در کنار خلفی لوب های تیروئید قرار گرفته اند غالباً دو غده در بالا و دو غده در پایین قرار می گیرند.

هر غده پاراتیرویئد حدود 6 میلی متر طول و 3 میلی متر عرض و 2 میلی متر ضخامت دارد و ظاهر ماکروسکوپی به شکل چربی قهوه ای تیره است.

غدد پاراتیروئید در بافت پیوندی خارج تیروئید قرار داشته و ارتباطی با بافت ترشحی تیروئید ندارند در ساختمان بافتی غدد پاراتیروئید علاوه بر سلول هایی که ترشح هورمون پاراتورمون (PTH) را به عهده دارند سلول های دیگری به نام اکسی فیل (oxyphil cells) وجود دارند که عمل آن ها مشخص نیست.

برخی از محققان معتقدند که آن ها سلول های اصلی تغییر شکل یافته و تهی شده هستند که دیگر هورمون ترشح نمی کنند. چرا که این سلول ها در بسیاری از حیوانات و هم چنین در انسان های جوان وجود ندارند. سلول هایی که ترشح هورمون پاراتورمون را بر عهده دارند به نام سلول های اصلی (chief cells) شناخته شده اند.

مراحل بیو سنتز هورمون:

پاراتورمون با وزن مولکولی 9500 دالتون پروتئین کوچکی است که نقش کلی آن در بدن جلوگیری از کاهش کلسیم خون است. این هورمون دارای ترکیبات کربوهیدراتی؛ مولکول های دیگری که که با پیوند کوالان به آن اتصال یافته اند نیست. فعالیت بیولوژیکی کامل این هورمون مربوط به  انتهای آمینی (N ترمینال) مولکول  آن است. به طوری که PTH1-34 دارای فعالیت کامل بیولوژیک است. منطقه 34-25 عمدتاً مسئول اتصال هورمون به گیرنده است. PTH به صورت یک مولکول پیش ساز دارای 115 اسید آمینه سنتز می شود پیش ساز بلافاصله قبل از PTH proPTH  است که تفاوت آن با هورمون اصلی در وجود دنباله هگزا پپتیدی کاملاً بازی در انتهای آمینی می باشد که عملکرد آن مشخص نیست. محصول اولیه ی ژن  و پیش ساز قبل از proPTH ترکیب preproPTH است تفاوت این ترکیب با proPTH در دنباله‌ي اضافی حاوی 25 اسید آمینه در انتهای آمینی مولکول است که همانند سایر توالي‌های راهنما یا signal که از مشخصات پروتئین های ترشحی می باشند ترکیبی هیدروفوب است.

تنظیم سنتز:

بیوسنتز PTH و ترشح آن در مرحله ی بعدی از طریق فرآیند پیچیده ای توسط  پلاسما تنظیم می شود. کاهش حاد مقدار  منجر به افزایش بارز PTH MRNA می شود و به دنبال آن میزان سنتز PTH افزایش می یابد. حدود 80 تا 90 درصد proPTH سنتز شده در سلول ها به هورمون PTH فعال تبدیل نمی شود پس بخش عمده proPTH سنتز شده به سرعت تجزیه می شود سرعت روند تجزیه فوق در صورت پایین بدون غلظت  کاهش یافته و هنگامی که غلظت  بالاست افزایش می یابد.

ترکیب 1 و 25 دی هیدروکسی ویتامین D  نیز نقش مهمی در تنظیم فعالیت ژن PTH به عهده دارد این complex به یک یا چند عنصر اختصاصی پاسخ به ویتامین D در ناحیه پیش برنده ژن PTH متصل می شود و رونویسی این ژن را مهار می کند.

سنتز PTH ممکن است در اثر افزایش اندازه و تعداد سلول های اصلی مولد PTH در غدد پاراتیروئید افزایش می یابد این امر ناشی از کمبود طولانی مدت کلسیم خون یا ویتامین D می باشد.

مکانیسم اثر:

تأثیر PTH به هموستاز کلسیم: پاراتورمون با تأثیر مستقیم بر استخوان و کلیه و از طریق عمل غیر مستقیم بر مخاط روده (با تحریک سنتز ) غلظت کلسیم مایع خارج سلولی را تنظیم می کند. PTH میزان حل شدن استخوان را افزایش می دهد و باعث ورود کلسیم به مایع خارج سلول می شود؛ کلیرانس کلیوی یا دفع کلسیم از طریق کلیه را کاهش داده و در نتیجه غلظت این کاتیون در مایع خارج سلولی افزایش می یابد و هم چنین کارآیی جذب کلسیم را از روده از طریق سنتز  افزایش می دهد.

سریع ترین تغییرات مربوطه به اثر هورمون بر کلیه است اما بیشترین اثرات از تأثیر هورمون بر استخوان به دست می آید. در موارد کمبود طولانی مدت کلسیم رژیم غذایی و جذب ناکافی کلسیم از روده PTH با مصرف ماده استخوانی مانع کاهش کلسیم خون می شود.

تأثیر PTH بر هموستاز فسفات: یون متقابل معمول برای  فسفات بوده و بلور هیدروکسی آپاتیت در استخوان شامل فسفات کلسیم است. هنگامی که هورمون PTH باعث افزایش حل شدن ماتریکس معدنی استخوان می شود و فسفات همراه کلسیم از استخوان آزاد می شود، PTH کلیرانس کلیوی فسفات را افزایش داده و در نتیجه فرآیند اثر PTH بر استخوان و کلیه موجب افزایش غلظت کلسیم مایع خارج سلولی و کاهش غلظت فسفات مایع خارج سلولی می شود.

این اثر از پیدایش غلظت فوق اشباع (Super Saturated) کلسیم و فسفات در پلاسما جلوگیری می کند.

بیماری های مربوطه:

کم کاری پاراتیروئید (هیپوپاراتیروئیدسیم): مقادیر ناکافی PTH منجر به بروز حالت کم کاری پاراتیروئید می شود. علائم و مشخصه بیوشیمیایی این عارضه به صورت کاهش کلسیم یونیزه سرم و افزایش میزان فسفات سرم است. کم کاری پاراتیروئید نادر است و در کودکان بیش از بزرگسالان رخ می دهد.

علائم شایع:

مرحله حاد:

تحریک پذیری عصبی- عضلانی که باعث کرامپ های عضلانی و تتانی می شود.

مور مور یا سوزن سوزن شدن کرختی در پاها یا دست ها.

مرحله ی مزمن: فلج تتانیک عضلات تنفسی، اسپاسم حنجره، تشنج های شدید، تغییرات پوستی، پیدایش آب مروارید، كلسيفيكاسيون عقده های قاعده ای مغز، عدم تکامل مناسب دندان ها و عقب ماندگی ذهنی در کودکان و روان پریشی در بزرگسالان.

علل: برداشت اتفاقی یا آسیب دیدن غدد پاراتیروئید طی عمل جراحی گردن (هیپوپاراتیروئیدسیم ثانویه)

تخریب خود ایمنی غدد پاراتیروئید (هیپوپاراتیروئیدسیم اولیه)

تابیده شدن اشعه به غدد.

هوموکرماتوز (یک نوع بیماری که طی آن آهن زیاد در کبد تجمع می یابد.)

گه گاه غدد پاراتیروئید از ابتدای تولد وجود ندارند.

گاهی علت مشخصی برای هیپوپاراتیروئیدسیم وجود ندارند.

هیپوپاراتیروئیدسیم کاذب: یک اختلال ارثی است که در آن PTH فعال بیولوژیک تولید می شود اما عضو هدف در برابر اثرات آن مقاومت می کند.

اثرات بیوشیمیایی این عارضه مشابه هیپوپاراتیروئیدسیم است.

پرکاری پاراتیروئید (هیپرپاراتیروئیدسیم): تولید بیش از حد PTH که معمولاً ناشی از وجود یک آدنوم در حال عملکرد پاراتیروئید باشد اما ممکن است ناشی از هیپرپلازی پاراتیروئید یا تولید نا به جای PTH یا پپتید وابسته به PTH (PTHRP) باشد PTHRP پروتئینی با 141 اسید آمینه است که ساختمان و عملکرد آن به خصوص در منطقه انتهای آمینی مشابه PTH است. PTHRP در انواع مختلف کارسینوم یافت شده است این ترکیب با افزایش کلسیم خون در بدخیمی ارتباط دارد.

علائم شایع: اکثراً علامتی وجود ندارد و ممکن است در یک آزمایش خون معمولی کشف شود اگر علامتی وجود داشته باشد عبارت است از:

باز جذب وسیع استخوان ها و تأثیرات مختلفی بر کلیه شامل ایجاد سنگ های کلیه، نفروکلسینوز، عفونت های مکرر سیستم ادراری و کاهش عملکرد کلیه.

درد شدید پهلو در اثر سنگ کلیه، درد مزمن قسمت پایین کمر در اثر نرمی استخوان، بروز شکستگی های استخوانی با صدمات خفیف به علت کم شدن کلسیم استخوان ها.

علل:

تومورهای خوش خیم پاراتیروئید گاهی در اثر بزگ شدن پاراتیروئید بدون علت مشخص وجود یک بیماری اخیر به صورت اختلالات غدد درون ریز.

سابقه راشیتیسم یا کمبود ویتامین D، نارسایی کلیه، مصرف مسهل ها.

هیپرپاراتیروئیدسیم ثانویه: با هیپرپلازی غدد پاراتیروئید و افزایش ترشح PTH مشخص می شود و ممکن است در مبتلایان به نارسایی پیش رونده کلیه دیده شود.

هیپرپاراتیروئیدسیم در  این بیماران احتمالاً ناشی از کاهش تبدیل  به  در پارانشیم کلیه بیمار است که منجر به جذب ناکافی کلسیم از روده می شود و در نتیجه آزاد سازی PTH به طور ثانوی و جبرانی افزایش می یابد تا مقدار کلسیم مایع خارج سلولی در حد طبیعی حفظ شود.

قسمت های بیوشیمیایی:

کلسیم تام: 98 تا 99 درصد کلسیم بدن در اسکلت ذخیره شده که تأمین کننده نیازهای کلسیم خون می باشد. 50% کلسیم خون به صورت یونیزه و مابقی متصل به پروتئین می باشد اما تنها شکل یونیزه آن برای اعمال حیاتی بدن (انقباض عضلانی، اعمال قلبی، انتقال امواج عصبی و لخته شدن خون) قابل استفاده است.

مقدار پروتئین خون نیز بر سطح کلسیم تأثیر می گذارد بنابراین کاهش آلبومین بدون تأثیر روی شکل یونیزه روی کلیسم تأثیر می گذارد.

سنجش کلسیم یونیزه در اعمال جراحی قلب، پیوند کبد و سایر اعمال جراحی که حجم های زیاد خون و ضد انعقاد های نیترات دار تجویز می شود، سنجیده می شود. هم چنین این فاکتور در بیماری های کلیه، پیوند کلیه، همودیالیز، هیپرپاراتیروئیدسیم و هیپرپارتیروئیدسیم پانکراتیت و بدخیمی ها بررسی می شود.

روش های اندازه گیری: AAS ، فوتومتری، فلوئورومتری، ISE ، کالری متری، تیتری متریک

محدوده طبیعی  کلسیم:

10 تا 24 ماهه: 8/8 تا 8/10 mg/dlit

12 تا 18 ساله: 4/8 تا 2/10 mg/dlit

60 تا 18 ساله: 6/8 تا 10 mg/dlit

90 تا 60 ساله: 8/8 تا 2/10 mg/dlit

فسفر غیر ارگانیک: محتوای فسفر بدن همراه کلسیم در استخوان ها ذخیره شده است (حدود 85% مابقی فسفر در سلول حفظ می شود قسمت عمده فسفر خون به صورت فسفات یا استر می باشد. فسفات برای تولید بافت استخوانی و اعمال متابولیکی گلوکز و لیپیدها هم چنین حفظ تعادل اسید- باز و ذخیره و انتقال انرژی از یک نقطه بدن به نقطه دیگر لازم است. فسفر همراه گلوکز وارد سلول شده و پس از هضم کربوهیدرات مقدار آن پایین می آید. فسفات در سرم به دو شکل  و  دیده می شود گر چه هر دو شکل ارگانیک و غیر ارگانیک در خون وجود دارند اما فقط فسفات غیر ارگانیک در خون اندازه گیری می شود.

روش های اندازه گیری: AAS ، فوتومتری، کالری متری.

محدوده طبیعی:

60 تا 12 ساله: 7/2 تا 5/4 mg/dlit

60 سال به بالا: 3/2 تا 7/3 mg/dlit


منابع:

(1) آناتومی مؤلف: محمد علی امامی * ، نشر: سماط، چاپ ششم سال 1382، صفحه 241

(2) فیزیولوژی پزشکی گاتیون، مؤلف: آرتور گاتیون، مترجم: حوری سپهری، نشر اندیشه رفیع سال 1387 چاپ سوم، صفحه 998

(3) بیوشیمی هارپر، مؤلف: روبرت ک. مواری، مترجم: دکتر حمیدرضا کریم زاده، نشر: شهرآب، چاپ اول، سال 1380

(4) بیوشیمی بالینی PAS ، مؤلف: دکتر امیر سید علی مهبد، نشر کتاب میر، چاپ اول، سال 1384


1- در تنظيم غلظت كلسيم خون فعاليت كدام باعث كاهش مي‌شود؟

الف: پاراتورمون  ب: ويتامين D        ج: كلسي تونين       د: افزايش پروتئين خون

2- در هيپرپاراتيروئيديسم كدام مورد زير صحيح است؟

الف: ميزان غلظت كلسيم سرم پايين است       ب: ميزان غلظت فسفات سرم بالاست

ج: ميزان غلظت فسفات سرم بالاست       د: ميزان تيروكسين سرم پايين است

3- كدام يك در كاهش ميزان كلسيم خون نقش دارد؟

الف: پاراتورمون      ب: كلسي تونين  ج: كلسي تويون د: توكوفرول

4- كدام هورمون در بازجذب كلسيم در لوله‌هاي موئينه كليوي نقش بيشتري دارد؟

الف: پاراتورمون      ب: آلدوسترون        ج: كورتيزول        د: كلسي‌تونين

5- كدام يك از هورمون‌هاي زير باعث افزايش دفع ادراري فسفر مي‌گردد؟

الف: كلسي تونين       ب: پاراتورمون    ج: 1,25-Dihydroxy, D3     د: تيروكسين
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم مرداد 1390ساعت 9:53  توسط سعید زیرکی  |